Problemy rodzinne, nieporozumienia, a czasem i czyny niedozwolone powodują, że wiele osób nie chce, aby osoba najbliższa dziedziczyła po niej majątek. Instytucją, która umożliwia pozbawienie osoby najbliższej dziedziczenia jest – wydziedziczenie. Artykuł 1008 kodeksu cywilnego stanowi:
Spadkodawca może w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jeżeli uprawniony do zachowku:
1. Wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego;
2. Dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci;
3. Uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.
Dlaczego przepis mówi o pozbawieniu najbliższych zachowku, a nie spadku? Gdyż, co do zasady jeśli nie chcemy, aby dana osoba po nas dziedziczyła wystarczy, sporządzić testament negatywny – wskazać, że nie chcemy, aby dana osoba po nas dziedziczyła. Jednakże taki zapis nie pozbawia jej możliwości ubiegania się o zachowek. Dopiero wydziedziczenie powoduje, że dana osoba nie otrzyma po śmierci spadkodawcy żadnego jego majątku.
Przyczyny wydziedziczenia są określone przepisami prawa, nie można zatem wyłącznie na podstawie swojego przekonania pozbawić osoby prawa do zachowku. W testamencie należy precyzyjnie wskazać przyczynę wydziedziczenia, najlepiej z dodatkowym opisem. Przykładem może tu być zapis: wydziedziczam mojego syna Jana Kowalskiego ze względu na to, że przez 20 lat nie utrzymywał ze mną kontaktów pomimo moich próśb bądź wydziedziczam mojego syna Jana Kowalskiego ze względu na to, że znęcał się nade mną fizycznie ,za co został skazany wyrokiem sądu z dnia 12 grudnia 2009 roku.
Osobę wydziedziczoną traktuje się tak jakby nie dożyła spadku, co oznacza ,iż jej zstępni będą uprawnieni do spadku bądź zachowku w zależności od treści testamentu.
Oczywiście osoba wydziedziczona może kwestionować podstawy do wydziedziczenia, co zdarza się niezwykle często w sytuacji, gdy powodem wydziedziczenia było uporczywe nie dopełnienie obowiązków rodzinnych względem spadkodawcy.
Profesjonalna pomoc adwokata może być konieczna w przypadku chęci sporządzenia testamentu zawierającego wydziedziczenie członka lub członków rodziny, jak i w sytuacji ,gdy osoba wydziedziczona czuje się pokrzywdzona wolą testatora, spadkodawcy.