Kto jest ojcem dziecka według prawa?
Prawo rodzinne jest dość konserwatywne i zakłada, że jeśli zamężna kobieta rodzi dziecko, to ojcem jest mąż matki. To mąż matki nabywa prawa rodzicielskie do dziecka oraz jest zobowiązany do jego utrzymywania, dziecko nosi nazwisko takie jak małżonkowie zadeklarowali podczas zawierania małżeństwa. Jeśli ojcem dziecka jest inny mężczyzna to, aby obalić domniemanie ojcostwa konieczne jest wytoczenie powództwa przed sądem.
Narodziny dziecka po ustaniu małżeństwa.
Przepisy stanowią, iż jeśli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia domniemywa się, że ojcem dziecka jest mąż matki. Istnieją dwa wyjątki od tej zasady. Pierwszy to urodzenia się dziecka po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji, a drugi to urodzenia się dziecka przed upływem trzystu dni od rozwodu, ale w czasie trwania nowo zawartego przez matkę dziecka związku małżeńskiego. Wówczas inny mężczyzna może uznać dziecko przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego lub można sądownie przeciwko niemu żądać ustalenia ojcostwa.
Jak obalić ojcostwo?
Sprawę zmierzającą do obalenia domniemania ojcostwa może zainicjować matka, mąż matki (ojciec w świetle prawa), a także samo dziecko.
Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z listopada 2019 roku wydłużyła termin, w którym to matka, jak i ojciec mogą zainicjować postępowanie zmierzające do obalenia ojcostwa.
Matka może wytoczyć powództwo w ciągu roku, od momentu dowiedzenia się, że dziecko nie pochodzi od jej męża. Jednakże, nie może tego uczynić po uzyskaniu przez dziecko pełnoletności.
Mąż matki (domniemany ojciec dziecka) ma również rok czasu na wytoczenie powództwa zmierzającego do obalenia ojcostwa, ale liczony od momentu dowiedzenia się, że dziecko nie pochodzi od niego. Do listopada 2019 roku mąż matki miał 6 miesięcy na wytoczenie powództwa i to od momentu dowiedzenia się o urodzeniu się dziecka, po tym terminie, aby obalić domniemanie ojcostwa musiał on korzystać z pomocy prokuratora.
Dziecko również może domagać się obalenia domniemania ojcostwa.Ma na to rok od momentu powzięcia wiedzy o tym, iż nie pochodzi od męża matki. Jeśli dziecko dowie, się o tym fakcie przed swoimi 18 urodzinami , to termin na zainicjowanie postępowania sądowego wynosi rok od osiągnięcia przez nie pełnoletności.
Kiedy sąd wyda wyrok, w którym ustali, że ojcem dziecka nie jest mąż matki, to biologiczny ojciec dziecka może uznać ojcostwo przed kierownikiem USC lub matka może wytoczyć przeciwko niemu powództwo o ustalenie ojcostwa. Nawet jeśli małżonkowie są zgodni nie mogą w przedmiocie obalenia ojcostwa zawrzeć ugody – wyłącznie wyrok sądowy jest w stanie obalić domniemanie ojcostwa. Obalenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka – można to uczynić zeznaniami świadków, prywatnym badaniem DNA. Jednakże, należy się liczyć z tym, iż pomimo przedstawienia dowodów wskazujących, że mąż matki nie jest ojcem dziecka, sąd zdecyduje o konieczności przeprowadzenia badania DNA przez biegłych sądowych.
Uznanie dziecka przez ojca biologicznego.
Analizując przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego można zadać sobie pytanie: a co może zrobić ojciec biologiczny, który chce uznać dziecko mężatki? Jego sytuacja nie jest łatwa. Przepisy wprost wskazują kto może zainicjować postępowanie o obalenie domniemania ojcostwa: matka, mąż matki (ewentualnie „świeżo” rozwiedziony były mąż matki), dziecko. Biologiczny ojciec nie może uznać dziecka dopóki nie zostanie obalone domniemanie ojcostwa. Wyjściem z tej patowej sytuacji jest skorzystanie z art. 86 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i udanie się o pomoc do prokuratora, który ma możliwość wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa, gdy wymaga tego dobro dziecka lub ochrona interesu społecznego. Jednakże w takiej sytuacji prokurator ma pełną autonomię w podjęciu decyzji czy skieruje taki pozew do sądu, czy też nie. Jak widać przepisy nie są idealne i nie chronią praw ojca biologicznego w sposób pełny.