Regułą jest, iż wraz z zawarciem związku małżeńskiego pomiędzy małżonkami zawiązuje się wspólność ustawowa małżeńska. Powoduje to, iż większość nabytych rzeczy w trakcie związku małżeńskiego będzie należało do obojga małżonków. Niemniej jednak jest to reguła, którą małżonkowie mogą zmienić. Najczęściej główną motywacją małżonków do zawarcia umowy rozdzielności majątkowej jest chęć uchronienia majątku zgromadzonego przez każdego z małżonków przed ewentualną odpowiedzialnością za problemy finansowe współmałżonka.
Umowa u notariusza
Małżonkowie, a także osoby, które zamierzają zawrzeć związek małżeński mogą zdecydować o tym, iż w ich małżeństwie nie będzie panowała wspólność ustawowa małżeńska. Umowę majątkową można zawrzeć przed zawarciem związku małżeńskiego, ale także na każdym etapie związku małżeńskiego. Jednak, jeśli decydujemy się na zawarcie takiej umowy w trakcie związku małżeńskiego to należy mieć świadomość, iż majątek zgromadzony przed zawarciem umowy będzie objęty wspólnością ustawową małżeńska. Moment zawarcia umowy rozdzielności majątkowej daje możliwość dokonania ewentualnego podziału majątku wspólnego. Skutkiem zawarcia takiej umowy jest funkcjonowanie dwóch odrębnych majątków, gdzie każdy z małżonków zarządza swoim indywidualnie.
Postępowanie sądowe
Inną drogą ustanowienia rozdzielności majątkowej jest ustanowienie jej przez sąd. W sądzie możliwe jest także ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną np. rok wcześniej niż zapadł wyrok. Jednak ustanowienie rozdzielności majątkowej w sądzie wymaga uzasadnienia i może być dokonana wyłącznie z ważnych powodów. Sądowa rozdzielność majątkowa najczęściej ma miejsce, gdy małżonkowie żyją w rozłączeniu, jeden z nich trwoni majątek wspólny bez wiedzy i zgody drugiego z małżonków.
Rozdzielność majątkowa a dziedziczenie
Zawarcie umowy rozdzielności majątkowej przed wejściem w związek małżeński, jak i zawarcie takiej umowy już w czasie trwania związku małżeńskiego nie ma żadnego wpływu na kolejność dziedziczenia ustawowego – czyli takiego z jakim mamy do czynienie, gdy spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu.
Rozdzielność majątkowa, a obowiązek utrzymywanie rodziny
Obowiązkiem każdego z małżonków jest zaspakajanie potrzeb rodziny, ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków z tego obowiązku. „Rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia współmałżonka z ewentualnej pomocy finansowej. W przypadku zatem, gdy strona za pomocą posiadanych środków finansowych nie będzie w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, to może zgodnie z zapisami przepisów ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy liczyć w tym zakresie na pomoc swojego współmałżonka” (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 marca 2015 r., I GZ 148/15).